Voorbij positief en negatief

04Jul11

Inspiratie uit de afgelopen sesshin in Barchem

Bijdrage van Geert Gerats
(foto’s van de sesshin lotusbloemen gemaakt door Evert Jan Kema)

“Is ‘leegte’ positief, of is het negatief?” Dat was de vraag die Tom afgelopen zaterdag aan mij voorlegde tijdens het openbare lerarenexamen na afloop van de sesshin in Barchem. Mooie vraag! “Leegte is positief”, daar kwam ik, al staande voor de circa 75 aanwezigen op uit. Op zich lijkt me dit nog steeds juist. Ik beschouw de Hartsoetra als een ‘lied van de bevrijding’. En het begrip ‘leegte’, daarover gaat het in de Hartsoetra, dat kan dan ook alleen maar positief zijn. Leegte heeft iets met bevrijding te maken. In de dagen voorafgaand aan, en ook nog tijdens het lerarenexamen, werd de vraag ‘wat is leegte’ herhaaldelijk gesteld. En inmiddels kun je daar een soort van standaardreactie op zien: een hand vormt zich tot een kommetje als de verbeelding van vorm en leegte. Onafscheidelijk: vorm = leegte, leegte = vorm. De hand opent zich en weg is de vorm, weg is ook de leegte. Voor hetzelfde geld kun je je hand tot een vuist maken: ook dat is vorm én leegte. Open je hand en weg zijn zowel vorm als leegte. Maar de Hartsoetra zegt niet alleen iets over vorm en leegte. Nadrukkelijk betrekt Avalokiteshvara ook de overige vier skandha’s in zijn zojuist verworven diepe inzicht: dat zijn gewaarwordingen, gevoelens, drijfveren en bewustzijn.
Dus: ook gewaarwording = leegte en leegte = gewaarwording, gevoel = leegte en leegte = gevoel, drijfveer = leegte en leegte = drijfveer, en ten slotte, bewustzijn (gedachten ook) = leegte en leegte = bewustzijn. Natuurlijk, je reflecteert of mediteert op vorm en leegte. Maar deze andere skandha’s zijn minstens zo vaak aanleiding voor reflectie en meditatie. Tijdens de teisjo’s van Rients op Ameland zowel als in Barchem kwam de emotie ‘jaloezie’ regelmatig aan de orde. Oh nee, ík ben nooit jaloers. Ik niet! Tot ik (op Ameland) onderzocht welk gevoel mij bekroop bij het horen van Tom’s prachtige en uit het hart gegrepen overwegingen voorafgaand aan het ontvangen van de voorschriften. Dat gevoel bij mij was geen blijdschap, geen trots, geen bewondering: dat was gewoon een ordinaire jaloezie. Au! Dat kwam hard aan!
Onderzoek eens wat jaloezie precies is. Ga zitten op je kussen en zet ‘jaloezie’ in je hoofd, of op het puntje van je neus. Wat voel ik, wat voel je? Dringt het door? Gewaar zijn zonder te oordelen, zonder weg te duwen, zonder te ontkennen. Kun je ermee samenvallen? En dan? Kun je ontdekken wat jaloezie is? Diep van binnen borrelt het op uit de (wellicht onbewuste) gedachte ‘dat kan/wil ik ook’. Is dat jaloezie: het gevoel dat deze gedachte oproept? Ik zie en hoor Tom, wat leidt tot deze gedachte, wat leidt tot dit gevoel? Maar als ik er op mijn kussentje mee samenval, is het onbepaald, volkomen open: leeg. Nog iets over dat gevoel: toen ik opstond, was het weg. Toen kon ik Tom ook omhelzen en hem feliciteren. Wel met een wat dubbel gevoel: ik was immers zojuist niet écht blij met jou. Sorry Tom.
Contempleren (niet: piekeren) op gewaarwordingen, gedachten en gevoelens brengt je onherroepelijk bij of in de openheid. Wat is de gewaarwording, wat is de gedachte, wat is het gevoel: uiteindelijk kom je er niet uit: je wéét het niet! Je kunt je vinger er niet op leggen, het is een open veld. Jaloezie is dan geen vast verschijnsel meer, zit dan niet meer vast aan mij, ik zie dat het aan waarnemingen, gedachten en overtuigingen hangt. Zijn die er niet, dan vervluchtigt jaloezie. En ben ik vrij van jaloezie. Ik beweeg mij naar de vrijheid van het niet langer gebonden zijn aan mijn jaloezie.
En uitgerekend Tom vraagt mij of leegte positief of negatief is. Nou, de Hartsoetra is een en al posi-tief: zij stimuleert, ze geeft hoop en ze maakt vrij. Of althans: zij wijst de weg naar bevrijding. Gevoel is leegte, leegte is gevoel: en juist in die reflectie verliest jaloezie haar beklemming en ontstaat er vrijheid. Vrij om te zijn wat ik werkelijk ben, in mijn oorspronkelijke staat: niet jaloers, maar geïnteresseerd in de ander, meelevend en vreugdevol. Ook dat belooft de Hartsoetra: voorbij begrenzingen (van mijn overtuigingen, emoties en patronen), daar tref ik Nirvana aan; dat wat we ‘geluk’ noemen.
De Groot Prajna Paramita Hartsoetra sluit af met de mantra “Paragate, Paragate, Parasamgate, boddhi, svaha!” Dat laatste woord wordt vaak nogal ouderwets vertaald als “allen zij heil”. Maurice Knegtel meent dat je ook ‘Alleluja!’ mag zeggen, als jou dat beter past. Of zelfs ‘fet cool’ als dat bij jouw generatie past. Dat geeft tevens mooi aan, hoe beloftevol de Hartsoetra is: fet cool!. De Hart-soetra belooft iets: bevrijding, vrijheid. Rients zou zeggen “Yes!”. Maar doe hem dat niet na, het zou je zomaar een vuist kunnen kosten.
Hoe ontroerend kan de Hartsoetra zijn? Heel erg, ga er maar eens midden in staan. Is er een gedachte die aan ontroering ten grondslag ligt, zoals bij jaloezie? Of is het een signaal uit het onderbewuste, zoals de bekende emotiepsycholoog Nico Frijda ooit aangaf, namelijk een signaal dat hier iets speelt waar het in het leven écht om gaat? Maar ook die ontroering is onbepaald, leeg. Uiteindelijk zegt de Hartsoetra ook van zichzelf leeg te zijn, zoals alle leerstellingen leeg zijn. Dus: weg ermee. Niet positief, niet negatief. Of beter: voorbij positief en negatief.
Met dank aan Tom.

Geert Gerats

Advertenties


4 Responses to “Voorbij positief en negatief”

  1. 1 Karel Wellinghoff

    In 1980 werd ik sannyassin van Bagwhan Shree Rajneesh (later Osho genoemd), zo’n beetje het spirituele tegenovergestelde van Zen.nl. Bij die gelegenheid werd ik Swami Anand Shunyam genoemd, hetgeen betekent ‘the utterly empty one’.
    Mij lijkt de leegte dus op of in het lijf geschreven, maar hola nee, ik zat zo vol als een rijpe tomaat. Vandaar dat mij die mooie naam waarschijnlijk werd toegekend. De andere kant van ‘vol’ is immers ‘leeg’. Dus hoe voller je bent, hoe leger de leegte wordt. Vroeg of laat zul je ontledigen. En als dat goed gebeurt, dus na gerijpt inzicht en het transformeren van de levenspijn, zullen volte en leegte bijeenkomen en er Volledigheid ontstaan.
    Dan hebben wij het dus over de Leegte als zijnde zonder tegendelen, zonder eigenschappen, niet vol, niet leeg, niet zus of zo, maar onaantastbaar, onaanraakbaar, onzegbaar, something totally different.

    Na de afgelopen seshin in Barchem schoot ik door, niet omhoog, zoals ik verlangde, maar omlaag, naar mijn pijn waarvoor ik mij tot dan toe goed had afgeschermd. Als dat tot je doordringt, komt precies die zachtheid, mildheid en bescheidenheid in je boven die noodzakelijk lijkt om floers van het denken te doorbreken en te zijn die je bent: Leegte.

    Thich Nhat Hanh zegt het zo:

    “Omdat vorm leegte is, is vorm mogelijk. In de vorm vinden we al het andere,
gevoelens, waarnemingen, werkingen van de geest en bewustzijn. ‘Leegte’ betekent leeg van een afzonderlijk zelf. Het is vol van alles, vol van leven. We hoeven niet bang te zijn voor het woord leegte. Het is een prachtig woord. Leeg zijn betekent niet niet-bestaan. (…) Leegte is de grond van alles. Dankzij de leegte is alles mogelijk.”

    Thich Nhat Hanh (commentaar op het Prajnaparamita Hartsoetra)

    Hartelijks van Karel

  2. 2 Jose Koeneman

    Hallo Karel,

    Als jij degene was die met het eten naast me zat en die zaterdagmorgen aangaf in de war te zijn dan ben ik blij met je reaktie.
    Want ik heb me wel afgevraagd hoe het met je was.
    Dit klinkt goed.
    Ik hoop je nog eens te zien en te ontmoeten tijdens een sesshin.

    hartelijke groet van Jose koeneman

    • 3 Karel Wellinghoff

      Dag Jose,

      Nee, ik zat naast Yvonne en naast een manspersoon. Ik was niet in de war hoor, maar was wel, zoals het hoort tijdens seshins, door enkele crisissen heengegaan. Die zaterdag beleefde ik erg vreugdevol, dus bedoel je een ander wellicht. Groet van Karel

  3. 4 Jasper

    Hallo Geert,

    Dank voor deze achterliggende inzichten bij je antwoord. Na een week mediteren op het kussen naast je kan ik hier nog op aanvullen. Het creëren van de sfeer/bubbel van leegte heeft mij geholpen bij het ervaren van de eenheid!

    Groeten,
    Jasper


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s


%d bloggers liken dit: