Mijn ervaring met Zen

27Jan11

Door Roos Rensen

Ik ben begonnen met mediteren om, net als menigeen, rust te vinden, ontspanning, minder onrust in mijn hoofd. Ik was een piekeraar, kon blijven denken om tot oplossingen van problemen te komen maar vond ze lang niet altijd. Het piekeren werd een doel op zich.

Ik startte met een introductiecursus bij Wanda, een zenlerares. Deze bestond uit een reeks van vijftien bijeenkomsten met een goede opbouw om zazen te leren. Zazen is de naam voor het zittend mediteren. Wanda beoefent de meditatie in de Rinzai-traditie. Net zoals in de christelijke traditie verschillende stromingen zijn ontstaan met eigen regels en gebruiken, zo is dat ook in de Boedistische zen-traditie.

Wanda Sluyter

Wanda Sluyter

Wat ik prettig vind aan Wanda is dat zij zichzelf laat zien. Ik schat haar iets over de veertig. Ze is klein en heeft een rond gezicht met heel kort zwart haar. Een brilletje en kleine oorknopjes geven haar een meisjesachtige uitstraling. Maar ze is beslist een volwassen vrouw die weet waar ze mee bezig is. Ze is ondubbelzinnig in haar keuze voor zen maar blijft menselijk. Ze toont haar goede streven en haar tekortkomingen. Niets zweverigs, ze staat met beide voeten op de grond, maar wel met een duidelijke keuze. Dat spreekt mij aan en daarom ben ik bij haar gebleven. Inmiddels mediteer ik bijna vijf jaar bij Wanda, wekelijks in een doorgaande groep en dagelijks thuis.

Ik merk dat meditatie mij inderdaad rust brengt. Daarnaast helpt het om in contact met mezelf te blijven en mijn hart open te houden. Dat is een belangrijke motivatie om door te gaan. Ik vind het zitten zelf heel prettig, het kost mij fysiek geen moeite en levert me elke dag minimaal een stiltemoment op, een moment van bezinning, reflectie, inzichten die komen zonder dat ik ergens over ga zitten piekeren.

Nieuwe zendo

Sinds september hebben we op een mooie plek een nieuwe zendo. Zo heet de gemeenschappelijke ruimte waarin zazen beoefend wordt. Vanaf het begin van dit seizoen heeft Wanda een voormalig Franciscanessenklooster gehuurd en daarvan gebruiken we de kapel. Aan de kopse kant hiervan staat nog het oorspronkelijke altaar maar nu met een mooi Boeddhabeeld erop, geflankeerd door twee kaarsen en elke bijeenkomst brandt er een stokje wierook. Dit ruikt heerlijk en de geur blijft de hele periode aanwezig. Opzij van het altaar hangt een scroll, een langwerpige perkamenten rol, met de afbeelding van Kwan Yin, de godin van de genade. Hiervoor staan altijd verse bloemen.
Zendo

Zazen

De wekelijkse meditatieochtend in de groep bij Wanda is op dinsdag. De mensen die er komen zijn zeer gevarieerd. Het is grappig om een band op te bouwen met mensen die je helemaal niet kent; waar je niet of nauwelijks mee spreekt. Tijdens de periodes van zazen zit ieder in stilte in een voorgeschreven houding. Met je benen in een halve lotushouding en een rechte rug. Je handen op elkaar gelegd met de duimen tegen elkaar. De duimen vormen samen met het kommetje van je handen een cirkel. Je sluit je ogen niet helemaal, maar kijkt met geloken ogen vlak voor je naar de grond. Tijdens de meditatie komen allerlei gedachten boven. De bedoeling is deze gedachten te laten komen en gaan, zonder er al te veel belang aan te hechten of ze te beoordelen. Door telkens rustig terug te keren naar de meditatie krijgen de gedachten langzaam minder grip.

zazenDe zenmeditatie is meestal strikt aan rituelen en regels gebonden. Ik houd van rituelen. Ze hebben elementen die door iedereen worden herkend en werken daardoor verbindend. Ze bieden structuur zonder woorden. Overal waar serieus kwaliteit wordt nagestreefd en bereikt kent men het belang van rituelen.

De wekelijkse meditatieochtend vindt plaats volgens een vaste indeling. Bij binnenkomst begroet men met een buiging de zendo. Ieder gaat op zijn of haar kussentje zitten. Ik ook op mijn ronde kussentje, dat op de zwarte vierkante mat ligt. Maar pas nadat ik ook hiervoor heb gebogen. De mat is de ruimte die deze ochtend mijn plaats markeert. Met de buiging uit ik mijn dankbaarheid voor deze plek. Niet alle matten in de ruimte zijn bezet. Er kunnen met gemak twintig matten liggen. Ik zit tegen de linkermuur aan de lange kant.

Hartsutra

De groep, op deze ochtend meestal zo’n twaalf mensen, start gezamenlijk met het reciteren van de Hartsutra. We lezen hardop een tekst in oud-Sanskriet, die als volgt begint: Ma Ka Han Ja Ha Ra Mi Ta Sin Gyo… en gaat zo nog zo’n twintig regels verder. Een onbegrijpelijke taal. De inhoud is zelfs in een vertaling moeilijk te doorgronden. We hebben tijdens een van de voorgaande seizoenen de betekenis van deze tekst besproken. De essentie is, dat alles wat we met onze zintuigen waarnemen intrinsiek leeg is. Je moet leren luisteren naar de essentie van je wezen, dat wat je van nature bent. Dan kun je illusies doorzien en is er geen angst meer. Wanneer je dat ten volle beseft, word je vrij van lijden. Het is mooi om deze sutra in zijn oorspronkelijke taal te reciteren. Het helpt om je hoofd al tot concentratie aan te zetten.

Hierna start de eerste periode van zazen. Drie slagen op de klankschaal vormen het startsein voor vijfentwintig minuten zitten. Ik begin te tellen. Elke uitademing: één.., twee.., drie.., tot tien en dan weer van voor af aan. Het helpt om mijn gedachten los te laten, of, wanneer ik afdwaal, mijn aandacht weer in alle rust op mijn ademhaling terug te brengen.

Op dit moment gaan mijn gedachten nog alle kanten op. Ik voel jeuk in mijn nek, maar de opdracht is in stilte zitten, dus niet krabben. Probeer er niet op te letten, dan zakt het vanzelf, in ieder geval verdwijnt het uit je aandacht. Ik zie de nerven in het hout van de vloer in de zendo. Betrap me erop dat ik zit te turen of ik er een figuur in kan zien. Dus weer terug naar mijn adem en tellen. O, shit ik krijg een opvlieger. Blijven zitten, het zakt vanzelf stel ik mezelf in gedachten gerust. Hoelang zou het nog duren? Niet over tijd nadenken; dat maakt me alleen maar onrustig. Dan tel ik weer. Het gaat een tijdje goed. Even later merk ik inderdaad op dat de jeuk verdwenen is. Wonderlijk toch. Mijn knieën zijn een beetje stijf vandaag. Tegen het eind van de periode zazen begin ik daar hinder van te ondervinden. Ik heb inmiddels genoeg ervaring met zitten om me er allemaal niets van aan te trekken. Ineens, toch nog onverwacht, slaat de jikido twee maal op de klankschaal. Zo wordt het eind van een zazenperiode altijd aangekondigd. Het is de taak van de jikido om in de zendo het tijdsschema en de regels die door de leraar zijn voorgeschreven te handhaven. In deze groep zijn we om de beurt de jikido van de ochtend. Voor die gelegenheid zit je op de mat naast Wanda. Je bewaakt de tijd, bedient de klankschaal, en leidt de kin-hin.

Kin-hin

Om na de zazen even de benen te strekken maar wel in stilte te blijven, doen we de kin-hin, ofwel een loopmeditatie. Eerst met langzame stappen en na pakweg een minuut met versnelde pas. In totaal zo’n vijf minuten. De kin-hin is altijd fijn om te doen. Heel langzaam mijn voeten afrollen en elke stap heel bewust zetten. Dan mijn gewicht verplaatsen zodat ik stabiel op mijn andere been sta. Het maakt me ervan bewust dat ik stevig kan staan. Daarna de versnelde kin-hin. Daarbij ervaar ik de gezamenlijkheid van de groep. Doordat ieder zijn of haar tempo voegt naar degene die voor hem of haar loopt, beweegt de groep al snel in eenzelfde ritme. We gaan samen in een cadans. Ik beleef het steeds alsof mijn eigen stappen ook worden gedragen door de anderen.

Tijdens de tweede periode van zazen ga ik mijn aandacht richten op een koan. Een koan is een vraag waar een paradox in zit. En die vraag kan niet beantwoord worden met het rationele denken. De bedoeling van het werken met een koan is om de aandacht volledig bij de vraag te leggen; je er dusdanig op te concentreren dat het vanbinnen heel stil wordt en het antwoord kan voortkomen vanuit de intuïtieve wijsheid. Het antwoord is geen rationeel, maar veel meer een gevoelsmatig antwoord, een diep intuïtief weten. Het gebruik maken van koans is onderdeel van de Rinzai-traditie. Er zijn door de eeuwen heen vele koans geformuleerd, zoals: ‘Wat is het geluid van één klappende hand?’ of ‘Wat is je oorspronkelijk gezicht voordat je ouders elkaar ontmoetten?’

Koanstudie

Ik ben nu ongeveer een jaar met de koanstudie bezig. Het is een bijzondere ervaring om zeker te weten dat een antwoord het juiste is. Soms kost het me wel maanden broeden voor het antwoord op zo’n rare vraag zich aandient. Ik weet dat het klopt, maar nog sterker is het besef dat dit het enige juiste antwoord is. Ik bespreek de antwoorden met Wanda en zij legt me daarna een nieuwe vraag voor. Mijn recente koan luidt: ‘Waarom is de leegte precies één meter lang?’ Hier zit ik alweer enkele weken mee. Nu ik de vorige heb opgelost vertrouw ik er inmiddels op dat het antwoord zich op enig moment aandient.

Bodhisattva-gelofte

Ook deze periode van zazen word ik afgeleid door allerlei willekeurige gedachten, maar door gewoon terug te keren naar mijn vreemde vraag gaat de tijd vanzelf en, in mijn beleving, deze keer erg snel voorbij. De klankschaal klinkt alweer. Een buiging, even rekken en dan is het tijd voor de Bodhisattva-gelofte. Waar de Hartsutra aan het begin beoogt om je aandacht naar binnen te richten, nodigt Bodhisattva-gelofte uit tot het tegenovergestelde.

Een Bodhisattva is iemand die verlicht kan worden; die de potentie in zich draagt om een Boeddha te zijn en die alle levende wezens wil helpen om ook verlicht te raken, hoeveel inspanning dit ook kost. Die taak nemen we elke keer opnieuw op ons. Dit helpt ons eraan herinneren dat het werkelijke leven buiten de zendo is. Ook deze tekst reciteren we in de oorspronkelijke taal. Hij luidt als volgt: Shu Jo Mu Hen Sei Gan Do, Bon No Mu Jin Sei Gan Dan, Ho Mon Mu Ryo Sei Gan Gaku, Botsu Do Mu Jo Sei Gan Jo. Dit zijn vier zinnen die we driemaal herhalen.

Theeceremonie

De ochtend sluiten we af met een kleine theeceremonie. Door twee leden van de groep worden kopjes rondgedeeld en de thee ingeschonken. We buigen voor we het kommetje aanpakken en drinken in alle rust en met aandacht. Elke week is dat weer een heerlijk kopje thee.

Voor mij is het kenmerkende van zen “vrede proberen te krijgen met het leven zoals het is, met de dingen zoals ze zijn”. Hoe moeilijk ik dit ook vind, het is nastrevenswaardig. Naarmate ik langer zit, wordt het steeds gemakkelijker om dit tot uitgangspunt van mijn handelen te maken. Eerst net zo lang gaan zitten als nodig om tot me te laten doordringen, echt diep en eerlijk tot me te laten doordringen, dat “het is zoals het is” en eigenlijk weet ik daarna altijd hoe ik met de situatie moet omgaan. Dan mogen mijn emoties er gewoon zijn, mogen dingen anders lopen dan ik zou willen, dan mag ik het oneens zijn met wat dan ook en kan ik toch open blijven. Constructief blijven. Het gaat uiteraard ook wel eens mis, maar steeds vaker lukt het me vanuit die basis te handelen. En daar word ik blij van.

Het motto van Wanda: “Breng licht in je bestaan” staat voor lichtheid, humor, relativering. Dat is een goede tegenhanger tegen mijn sombere inborst.

Advertenties


14 Responses to “Mijn ervaring met Zen”

  1. 1 Rients

    Mooi verhaal Roos!
    H.Gr. Rients

  2. 2 Christien Somers

    Duidelijk en mooi beschreven hoe jij het mediteren ervaart!
    Met interesse gelezen! Knap als je zoiets intiems, persoonlijks zo zuiver kan overbrengen. Goed gedaan Roos!

  3. Herkenbaar beschreven, duidelijk verwoord.
    Dank je wel, Angela

  4. 4 jos

    Leuk geschreven. Maakt voor een leek als ik veel duidelijk over zenmeditatie.

    Mag je ook wel trots op zijn hoor.

  5. 5 Marjo

    Hoi Roos
    Ik hoor het je zo vertellen- knap om te schrijven.
    Marjo

  6. 6 Gerard

    Mooi stukje, mooi inzichtelijk voor iemand die al iets ervan wist maar niet het fijne ervan
    Goed gedaan Roos

  7. Wat een leuk stuk! Ik heb het met veel plezier gelezen. Dankjewel. ^_^

  8. 8 Susanne

    Roos, ik heb genoten van je verhaal. Herkenbaar en mooi beschreven.
    Dankjewel voor het delen hiervan.

  9. Erg leuk Roos.
    Ik zal het graag doorgeven aan anderen!

    alle goeds, Dick

  10. 10 THEO

    Een mooi verhaal om door te sturen wanneer collega’s van me meer willen weten over zen. Top. Groet Theo

  11. 11 nannie

    een mooie ” down to earth ” beschrijving van jouw ervaring met zenmeditatie. Zeer herkenbaar!

  12. 12 sophia

    Roos.

    Heel prettig om je verhaal te lezen,de zelfde dingen te herkennen.
    Die ik ook als bijzonder heb ervaren in Zen meditatie, bij Wanda.
    Vr groet Sophia.

  13. 13 Louise

    Je hele verhaal straalt Zen uit! Wat een mooi, evenwichtig stuk.
    Dankjewel, Roos dat je het me liet lezen; ik ben trots op jou!
    Louise

  14. 14 Felice Manshanden

    Dag Roos, wat fijn om te lezen dat het mediteren je dit allemaal brengt! Prachtig. Liefs Felice


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s


%d bloggers liken dit: